Wat onderzoek zegt

Zo leer je een taal het best

Waarom het ene woord blijft hangen en het andere na een dag weg is. Een rondgang langs vijftig jaar geheugen- en taalonderzoek, en wat dat betekent voor jouw vijf minuten per dag.

± 7 minuten lezen20+ bronnen

De meeste mensen leren woordjes zoals ze het op school deden: een lijstje doorlezen, nog eens doorlezen, en hopen dat het blijft hangen. Het voelt productief. Je herkent alles, het gaat soepel, je bent tevreden. En een week later ben je het grootste deel kwijt.

Dat is geen gebrek aan talent. Het is hoe je geheugen werkt. Het goede nieuws: onderzoekers weten inmiddels vrij precies wat wél werkt. En verrassend vaak is dat precies wat voelt alsof het moeilijker gaat.

01Je geheugen is geen notitieboek

In 2008 lieten psychologen Jeffrey Karpicke en Henry Roediger studenten 40 woorden Swahili leren. De ene groep bleef de woorden opnieuw bestuderen. De andere groep bleef zichzelf overhoren. Een week later was het verschil enorm.¹

80%onthouden door zichzelf te overhoren

36%onthouden door alleen opnieuw te lezen

Het opvallendste: de studenten zelf hadden geen idee. Alle groepen voorspelden dat ze zo'n 50% zouden onthouden. Je voelt dus niet welke methode werkt. Herlezen geeft een gevoel van beheersing, terwijl het ophalen uit je geheugen het eigenlijke werk doet.

Het gaat zelfs nog een stap verder. Wie een antwoord eerst probeert te raden, ook als dat bijna altijd mislukt, onthoudt het daarna ongeveer 10% beter dan wie dezelfde tijd alleen studeert.² Je brein is al aan het zoeken voordat het antwoord komt, en grijpt het daarna steviger vast.

Hoe goed het tijdens het oefenen gaat, zegt weinig over wat je later nog weet.
Samengevat naar het onderzoek van Robert Bjork (UCLA) naar ‘wenselijke moeilijkheden’³

Bjork noemt dit wenselijke moeilijkheden: overhoren, spreiden, zelf antwoorden bedenken en afwisselen voelen allemaal zwaarder dan herlezen, maar leveren op de lange termijn meer op.

02Timing is alles

Hetzelfde aantal minuten oefenen levert veel meer op als je het spreidt. Dat is een van de best onderzochte effecten uit de psychologie: een groot overzicht van honderden experimenten bevestigt het keer op keer.⁴

Maar hoe lang wacht je dan? Uit vervolgonderzoek blijkt dat de beste pauze tussen herhalingen ongeveer 10 tot 20% is van hoe lang je iets wilt onthouden. Wie iets een jaar wil kennen, haalde met een maand tussenruimte zo'n drie keer zoveel als met één dag.⁵

±90%

Bij die kans dat je een woord nog weet, haalt Lekker Leer het terug. Niet eerder, want dan is het te makkelijk. Niet later, want dan ben je het kwijt.

Daar komt nog iets bij dat je niet in de app kunt doen: slapen. Na een nacht slaap waren nieuw geleerde woorden beter verankerd en werden ze sneller herkend. Dat hing samen met slaapspoelen, korte uitbarstingen van hersenactiviteit tijdens de slaap.⁶ Een les in de avond en een korte herhaling de volgende ochtend is dus geen slecht ritme.

03Van herkennen naar zelf zeggen

Een woord herkennen in een meerkeuzevraag is iets anders dan het zelf kunnen bedenken. Onderzoek uit Leiden liet zien dat wie oefent van moedertaal naar doeltaal, dus zelf het Afrikaanse woord moet maken, veel beter wordt in het gebruiken ervan. Ook drie weken later nog.⁸

En als je dan een fout maakt? Feedback helpt duidelijk, maar niet elke vorm even goed. Feedback die je zelf laat verbeteren, bijvoorbeeld met een hint, werkte beter dan alleen het juiste antwoord laten zien.⁹

0,83effect als je zelf mag verbeteren na een hint

0,53effect als je alleen het goede antwoord ziet

Taal bestaat bovendien niet uit losse woorden. Een groot deel van wat mensen zeggen zijn vaste combinaties, zoals Hoe gaan dit? of Kan ek asseblief die rekening kry? Wie zulke ‘chunks’ gericht oefent, klinkt vlotter.¹⁰ En hardop nazeggen terwijl je een opname hoort (shadowing) helpt vooral je luistervaardigheid, met het meeste effect in de eerste vier à vijf herhalingen.¹¹

04Lezen met een vangnet

Je hoeft niet duizenden woorden te kennen om iets te begrijpen. De 2000 meest gebruikte woorden dekken ongeveer 80% van geschreven tekst en zo'n 96% van gewone spreektaal.¹² Daarom beginnen de levels met wat je elke dag nodig hebt: groeten, getallen, tijd, eten, mensen.

Lezen helpt je woordenschat flink, zeker als er een vertaling binnen handbereik is. Met een korte vertaling bij moeilijke woorden leerden lezers direct na het lezen zo'n 45% van de nieuwe woorden, tegen 27% zonder. Vertalingen in de eigen moedertaal werkten het best.¹³

05Grammatica mag je gewoon uitleggen

Lang was het idee dat je grammatica vanzelf oppikt, zoals een kind. Een bekende analyse van tientallen studies kwam tot een andere conclusie: een regel kort en duidelijk uitleggen werkt gemiddeld beter dan alleen voorbeelden geven en hopen dat de leerder het zelf ontdekt.¹⁴

Voor Nederlanders is dat goed nieuws, want veel Afrikaanse regels zijn eenvoudiger dan in het Nederlands. Wel moet je oppassen voor woorden die vertrouwd lijken maar iets anders betekenen. Een robot is een verkeerslicht en aardig betekent vreemd. Juist zulke ‘valse vrienden’ zitten je in de weg.¹⁵

06Volhouden is een vaardigheid

De beste methode werkt alleen als je hem volhoudt. Wie van tevoren vastlegt wanneer hij iets gaat doen, in de vorm ‘als ik X doe, dan doe ik Y’, haalt zijn doel duidelijk vaker. Dat blijkt uit 94 studies.¹⁶

66 dagen

Zo lang duurde het gemiddeld voordat een nieuwe gewoonte vanzelf ging. Eén gemiste dag maakte daarbij nauwelijks uit.¹⁷

Dat laatste is belangrijk. Een gewoonte gaat niet stuk op één slechte dag, maar op het gevoel dat het toch al mislukt is.

!Wat minder goed werkt dan je denkt

Woorden steeds opnieuw doorlezen
Voelt productief, maar zonder jezelf te overhoren onthield de groep in het Swahili-onderzoek maar zo'n 33 tot 36%.¹⁸
Nieuwe woorden van verschillende thema's door elkaar
Afwisselen ('interleaving') helpt gemiddeld bij leren onderscheiden (g = 0,42), maar bij woordjes werkte juist in blokken leren beter. Daarom leer je nieuwe woorden per thema, en mengt de app alleen oude woorden in je herhaling, wat spreiding is.¹⁹
Ezelsbruggetjes voor elk woord
De bekende sleutelwoordmethode geeft in studies wisselende resultaten voor de lange termijn. Handig voor een lastig woord, geen basis voor alles.²⁰
Kleine setjes woorden tegelijk
Of je in setjes van 4 of van 20 leert, maakt weinig uit. De tijd tussen herhalingen doet er veel meer toe.²¹
Alleen een app gebruiken
Beginners die alleen Duolingo gebruikten, haalden in lezen en luisteren een niveau dat vergelijkbaar is met vier semesters universiteit. Spreken werd niet gemeten: zoek dus ook mensen om Afrikaans mee te praten.²²

AaUitspraak voor Nederlanders

Afrikaans klinkt vertrouwd, maar een paar letters klinken anders dan je zou verwachten.²³

gAls de Nederlandse harde g, zoals in Bachgoed, dag

rGerold met het puntje van de tongrooi, braai

vAls een fvis, vyf

wAls een v (tussen v en w in)wyn, water

y / eiEen korte ei, ongeveer als Engels 'play'wyn, klein

uiOngeveer als de Nederlandse ui, iets openerhuis, uit

êLange open è, zoals in 'crème'sê, wêreld

oeAls in het Nederlandskoeksister

-tjieKlinkt als '-kie'kaartjie, mandjie

sjAls sj in 'sjaal'sjokolade

Een eerlijke kanttekening. Veel van deze studies zijn gedaan met Engels als doeltaal of met kleine groepen. De richting van de bevindingen is steeds hetzelfde, maar de exacte getallen gelden voor die studies, niet één-op-één voor jou.

Klaar om het zelf te merken?

Korte lessen, slimme herhaling en de echte Afrikaanse stem. Gratis.

Begin gratis